Toruńskie zabytki nieistniejące (niezachowane)

Toruński Średniowieczny Zespół Miejski - podobnie jak krakowski - szczęśliwie przetrwał nienaruszony II wojnę światową, która niemal doszczętnie zrównała z ziemią np. Gdańsk, Warszawę, Elbląg czy Głogów.
Nie znaczy to jednak, że dzisiejszy Toruń pod względem architektonicznym i liczbą zachowanych starych budowli nie różni się od tego Torunia dawnego. Owszem, miasto w swej strukturze i kilku najważniejszych "dominantach" architektonicznych jest takie samo (m.in. właśnie dlatego zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO), ale jest wiele znaczących budowli dziś już nie istniejących w krajobrazie miejskim Torunia, które istniały jeszcze 200 lat temu, i które odzwierciedlały potęgę Torunia i jego przynależność do kręgu cywilizacji i kultury północnoeuropejskiej (zobacz: Królowa Wisły: Toruń w czasach świetności). Zostały one po prostu rozebrane (najczęściej w XIX wieku przez zaborcę pruskiego). Były to np. pełen ornamentów i symboliki alegorycznej Dwór Artusa, liczne gotyckie kościoły (z dawnych 9 kościołów gotyckich do dziś zachowały się tylko 3!), bramy miejskie (z dawnych 13 również 3), baszty (z dawnych około 54 tylko 9), mury obronne (z dawnych około 3 km tylko około 1 km)), uległy zniszczeniom podczas innych wojen (głównie szwedzkich w XVII wieku i zawieruch wieku XIX), albo zostały przebudowane (dotyczy to przede wszystkim kamienic mieszczańskich w XIX wieku).
 
Spośród wszystkich dawnych a nieistniejących dziś obiektów architektonicznego dziedzictwa Torunia wiele odzwierciedlało wyjątkowy status i rangę Torunia przedrozbiorowego oraz jego dawną siłę ekonomiczną i polityczną (zobacz: Królowa Wisły: Toruń w czasach świetności). Wiele obiektów było też po prostu doskonałymi dziełami architektury, wiele reprezentowało wysoki poziom i wiele symbolizowało dawną toruńską rację stanu (zobacz: Respublica Thorunensia, wielkie miasto pruskie).
Nieistniejące obiekty, które uważamy za najbardziej dotkliwe i znaczące straty w zakresie toruńskiego dziedzictwa i nauki powszechnej uszeregowaliśmy wg hierarchi ważności:
 
1  |  Rozbiórka XIV-wiecznego kościoła św. Mikołaja i klasztoru Dominikanów, 1820-1834 r.
Była to jedna z najbardziej monumentalnych gotyckich budowli Torunia o dobrej architekturze i cennych zabytkach sztuki wyposażenia wnętrza. Rozbiórka spowodowała stratę niepowetowaną i była wręcz katastrofą dla nauki i dziedzictwa hanzeatyckiego kręgu kulturowego. Dotyczy ona nie tylko kontekstu architektury, zabytków wyposażenia wnętrza, ale również historycznego znaczenia konwentu Dominikanów pod względem religijno-ideowym, intelektualnym i kulturowym. Tu bowiem działała jedna z bogatszych w Prusach bibliotek średniowiecznych, funkcjonowało partykularne studium teologii, przebywali tu lektorzy sztuki, teologii, filozofii, magistrzy studentów.  >>>
 
2  |  Rozbiórka XIV-wiecznego Dworu Artusa, 1802 r.
Dawny Dwór Artusa - siedziba ekskluzywnego Bractwa św. Jerzego i - później - innych bractw-Ław - należał do najbardziej reprezentacyjnych gmachów w Toruniu. Zwłaszcza po renowacji renesansowej w 1626 r. i barokowej w 1701 r., w swym gotyckim zrębie, prezentował się niezwykle okazale i bogato.
Jednocześnie był wyrazem charakterystycznej dla Torunia i innych bogatych miast północnych - a nieznanej dla miast polskich poza Gdańskiem i Elblągiem - specyficznej kultury i tradycji arturiańskiej oraz nowożytnej kultury opartej na idei miasta-republiki i cnotach starorzymskich >>>
3  |  Zniszczenie w wyniku szwedzkiego bombardowania XVII-wiecznej  Sali Rady Ratusza Staromiejskiego, 1703 r.
Sala Rady (Senatu) była najwytworniej ozdobionym pomieszczeniem w toruńskim Ratuszu Staromiejskim. Bogate dekoracje jej 12-dzielnego stropu nasycone alegoriami wyrażały najpełniej nowożytną toruńskość i najistotniejsze treści toruńskiej polityki, racji stanu, wzór miasta idealnego i idealnie rządzonego przez światłą i sprawiedliwą Radę. Podkreślały samostanowienie i niezależność władzy w Toruniu.
To szczytowe osiągnięcie sztuki o treściach północnoeuropejskiego humanizmu protestanckiego w Toruniu i jedno z najwybitniejszych i najbardziej wyjątkowych dzieł renesansowych w skali Europy.  >>>
4  |  Zniszczenie w pożarze XIV-wiecznego zwieńczenia-hełmu wieży Ratusza Staromiejskiego, 1703 r.
Toruński Ratusz Staromiejski uważany przez historyków sztuki za jedno z największych osiągnięć architektury gotyckiej w Europie oraz za manifestację potęgi hanzeatyckiego średniowiecznego Torunia w 1703 r. uległ poważnemu zniszczeniu. W wyniku szwedzkiego ostrzeliwania Torunia przestał istnieć w okazałej formie gotycki Ratusz, który rozbudowany w stylu manieryzmu był symbolem dumnej i niezależnej republiki toruńskiej. Pozbawiony wtedy wielu dominujących elementów architektonicznych pozostaje obecnie zubożony  >>>
5  | Rozbiórka XIV-wiecznego Ratusza Nowomiejskiego, 1818 r.
Gotycki Ratusz Nowomiejski był w dawnym Toruniu drugim ratuszem miejskim. Do 1454 r. funkcjonował jako siedziba władz Nowego Miasta Torunia - odrębnego, samodzielnego miasta powstałego w 1264 r. tuż za wschodnim murem obronnym Starego Miasta Torunia. Pomimo połączenia obu miast w 1454 r. istniał nadal jako pomocnicza siedziba. W 1568 r. rozbudowano zwieńczenie jego wieży w stylu renesansu, co było pierwszą formą tego stylu w Toruniu.  >>>
6  |  Rozbiórka dwóch XV-wiecznych barbakanów, 1703 r.
Toruń jako jedyne miasto na obecnych ziemiach polskich posiadał dwa barbakany typowe usytuowane przed bramami miejskimi oraz kolejne trzy przedbramia, z których szczególnie rozbudowaną formę quasi barbakanu posiadała Brama św. Jakuba.
Wyjątkowość toruńskich barbakanów polega też na tym, że były to pionierskie takie budowle obronne na ziemiach polskich, zbudowane w 1. poł. XV w., które stały się bezpośrednim pierwowzorem dla barbakanu krakowskiego.
Istnienie takich rozbudowanych i nowoczesnych budowli obronnych świadczy o niezwykle wysokim znaczeniu Torunia również w dziedzinie obronności.  >>>
7  |  Rozbiórka XVII-wiecznych: Odwachu i Zbrojowni, XIX w.
Odwach i Zbrojownia były symbolami militarnej siły Torunia, a jednocześnie jego  uprawnień wynikających z królewskich przywilejów zwolnienia od kwaterunku wojsk koronnych oraz prawa do posiadania własnych miejskich stałych sił zbrojnych (wojska). Posiadanie przez Toruń własnego wojska było dowodem dużej niezależności miasta i znaczenia.  >>>
8  |  Rozbiórka XIV-wiecznych kościołów: św. Jerzego, św. Wawrzyńca, Ducha św. 
Liczne kościoły średniowieczne były wyrazem wielkości miasta. W Toruniu było 9 kościołów powstałych w okresie średniowiecza. Do dziś zachowały się tylko 3. Te symbole kultury okresu przedrozbiorowego zniknęły z przestrzeni miasta przede wszystkim w 1. poł. XIX w.
Zobacz niżej.
9  |  Rozbiórka średniowiecznych murów miejskich, bram i baszt, po 1873 r.
Z uwagi na fakt, że Toruń już od XIII w. był jednym z najlepiej ufortyfikowanych miast ziem polskich, rozbiórka tych fortyfikacji w 2. poł. XIX w. jest szczególną stratą. Tym większą, że zniszczeniu uległo wiele obiektów stanowiących wyjątkową architekturę obronną, jak np. Brama Paulerska, Brama Chełmińska, Brama św. Jakuba i liczne baszty, których było ok. 50, a do dziś dotrwało jedynie 9.
Zobacz niżej.
10  |  Rozbiórka i przebudowa licznych kamienic i pałaców patrycjuszowskich, 2. poł. XIX w.
W XIX w., w okresie upadku i zubożenia Torunia, większość dawnych stylowych kamienic patrycjuszowskich została zniszczonych m.in. przebudową na przeludnione kamienice wielomieszkaniowe czynszowe o niskim standardzie mieszkań. Zmieniano układ i podział wnętrz, likwidowano m.in. charakterystyczne wielkie sienie, a co się z tym wiąże przekształcano fasady niszcząc ich ozdobną stylową formę, pozbawiając szczytu, drastycznie przebudowując partery i pokrywając całość często bezstylowym tynkiem. Sytuacja przebudowy zniszczyła wiele cennych elementów i historycznego wyposażenia dawnego jednorodzinnego domu mieszczańskiego oraz zniszczyła charakterystyczne i wyjątkowe cechy kamienic z okresu ich świetności, świadczących o przynależności Torunia do kręgu cywilizacji i architektury północnoeuropejskiej, wyróżniającej i odmiennej wobec architektury wielu miast polskich.  >>>
11  |  Żuraw portowy i port 
Toruń jako największe śródlądowe miasto portowe dawnej Rzeczypospolitej wyposażony był w umocnione i rozbudowane nabrzeże portowe. Jednym z jego elementów był żuraw - dźwig portowy służący do przeładunku towarów. Port rzeczny, będący podstawą wspaniałego rozkwitu dawnego Torunia, istniał 700 lat, został zlikwidowany decyzją władz wojewódzkich w Bydgoszczy w końcu lat 60. XX w.  >>>
Zobacz na mapie:
dziedzictwo nieistniejące

Poznaj wyjątkowe zabytki, których Toruń już nie ma:

  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj