Kościół Ducha św. i klasztor benedyktynek

 
Ten średniowieczny, gotycki zespół klasztorny zlokalizowany był nieopodal Bramy Klasztornej (stąd jej nazwa), poza murami miejskimi obronnymi Starego Miasta Torunia, nad Wisłą, na przedmieściu Rybaki. Od Rynku Staromiejskiego prowadziła tu ul. Ducha Świętego.
Początki jego są jednak związane ze szpitalnictwem. Otóż najpierw, przed 1242 r. powstał tu szpital Ducha św., o którym najstarszy znany dziś dokument pochodzi z kwietnia 1242 r., kiedy to został poddany patronatowi (nadzorowi) Krzyżakom. Później Stare Miasto Toruń nadało szpitalowi przywilej na budowę bramy i spichrza, założenie ogrodu (uprawa ziół) oraz sadu i podłączenie do miejskiego wodociągu.
Był to najstarszy (przed elbląskim) szpital funkcjonujący w państwie krzyżackim.
Przy nim w 1252 r. powstała kaplica pod wezwaniem Ducha św., która stała się miejscem pochówku braci krzyżackich konwentu toruńskiego.
Klasztor benedyktynek został ufundowany w sąsiedztwie szpitala i kościoła przez Krzyżaków w 1311 roku, dla upamiętnienia zwycięstwa nad wojskami litewskiego księcia Witenesa pod Rastemborkiem (Kętrzynem). Jednak dopiero 12 września 1410 r. benedyktynki otrzymały budynek szpitala (z zobowiązaniem do posługi duchowej tutaj) mocą decyzji wielkiego mistrza krzyżackiego.
Zobacz więcej: Krzyżackie szpitalnictwo 
 
Przekrój fortyfikacji Torunia z 1656 r. z widokiem m.in. na kościół Sw. Ducha, rysunek ze zbiorów Biblioteki Królewskiej w Kopenhadze, wykonany bezpośrednio przez rozbiórką
 
 
Kościół pod wezwaniem Ducha św. powstał w 1311 r. w wyniku rozbudowy wcześniejszej kaplicy i był budowlą jednonawową z wyraźnie wyodrębnionym prezbiterium od wschodu i z wieloboczną wieżą od zachodu. Od północy przylegały: zakrystia z emporą i dwie kruchty.
Budynek klasztorny rozciągał się natomiast od południa, a więc bezpośrednio nad Wisłą.
 
Klasztor benedyktynek i kościół Św. Ducha, widok od północy; rysunek ze zbiorów Biblioteki Królewskiej w Kopenhadze, wykonany bezpośrednio przed rozbiórką 
 
 
Cały zespół pełnił też funkcje obronne, jako że był otoczony osobnymi murami. W ten sposób bronił nabrzeża od zachodu przed ewentualnym wtargnięciem nieprzyjaciela. Najważniejszym elementem obronnym był sam kościół, zwłaszcza jego wieża, która w tej mierze spełniała rolę baszty. Jej zadaniem obronnym była ochrona od południa tamy zamykającej zachodnią fosę miejską (od północy chronił ją Barbakan Starotoruński) oraz ochrona od zachodu Rybaków.
 
W czasie okupacji szwedzkiej (trwającej w Toruniu od grudnia 1655 r. do końca 1658 r., zobacz: Potop szwedzki w Toruniu) i postępujących wtedy szykan religijnych wobec toruńskich katolików będących w mniejszości, dokonano w 2. poł. 1656 r. rozbiórki tego zespołu klasztornego, a zakonnice przeniesionio do Chełmży. Rozbiórka ta miała wprawdzie też związek z modernizacją toruńskich fortyfikacji (zobacz: Historia obronności i fortyfikacji w Toruniu) i budową tu nowego szańca, zwanego Panieńskim.
Dziś teren dawnych zabudowań kościelno-klasztornych zajmuje m.in. budynek tzw. Koszar Racławickich z 1822 r. oraz pozostałości zbiornika gazowego z 1907 r. (zobacz: Dawne gazownictwo toruńskie) przy ul. Flisaczej. W czasie budowy tegoż zbiornika odkryto fundamenty kościoła, co pozwoliło stwierdzić, że nawa kościoła (na planie niemal kwadratowym) wsparta była na jednym filarze, co jest rozwiązaniem zupełnie unikatowym na terenie państwa krzyżackiego.
 
 
 Zespół klasztorny benedyktynek na Rybakach na planie Torunia sprzed poł. XVII w.
 
 

Cysterki-benedyktynki

W latach 1335-1341 wielki mistrz krzyżacki Teodoryk von Altenburg nadał benedyktynkom patronat nad kościołem św. JakubaNowym Mieście Toruniu, a potwierdzenia tego przywileju dokonał kolejny wielki mistrz Ludwik König, w roku 1345.
Jednak historia toruńskiego konwentu benedyktynek nie jest precyzyjnie znana, przede wszystkim z uwagi na fakt zniszczenia klasztornych archiwaliów średniowiecznych. Często przyjmuje się, że na przełomie XIV i XV w. doszło do połączenia toruńskich benedyktynek z cysterkami, które - wg XVI-wiecznego sekretarza miasta, Erazma Rümplera - osiedlono w 1263 r. być może przy pierwotnym kościele św. Jakuba; jednak ta informacja nie jest w inny sposób potwierdzona.
Tymczasem inna teoria mówi, że od ok. 1300 r. istniał w Toruniu specyficzny konwent cystersko-benedyktyński, będący pod zwierzchnictwem biskupim, a nie zakonnym. Funkcjonować on miał na zasadach monastycznych, łączących tradycje i reguły cysterskie i benedyktyńskie, gdzie z czasem, w XVI w. benedyktyńskie zaczęły dominować, zwłaszcza po wsparciu ze strony benedyktynek chełmińskich. Wówczas, w 1667 r. osiadły w klasztorze przy kościele św. Jakuba.
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj