Kamienica Pod Lwem

 

Kamienica ta stała w Rynku Staromiejskim na miejscu obecnego domu towarowego PDT, pod nr 36, sąsiadowała z kamienicą Pod Gwiazdą. Dom ten, którego połowę w 1468 r. nabył ojciec astronoma Mikołaja Kopernika, kupiec Mikołaj Kopernik (drugą połowę domu posiadali Watzenrodowie - rodzina od strony żony Barbary), był przypuszczalnie prawdziwym miejscem urodzin wielkiego astronoma, w przeciwieństwie do tradycyjnie dziś uznanego Domu Kopernika przy ul. Kopernika 15 (dawniej ul. św. Anny). W okresie średniowiecza (przynajmniej od 1429 r.) zwany był kamienicą Glazurową.

Jednym z argumentów na potwierdzenie tej tezy jest choćby to, iż Kamienica Glazurowa (zwana tak do ok. 1643 r.) była bardziej okazała od tej przy ul. św. Anny, stała w bardziej prestiżowym miejscu - Rynku Staromiejskim - i tu właśnie rodzina Koperników najprawdopodobniej mieszkała. Ponadto, jak wykazał prof. Karol Górski, ten dom istniał i pozostał w świadomości Kopernika jako właściwy dom rodzinny. Po śmierci Mikołaja Kopernika seniora w 1483 r. dom należał do wdowy i dzieci, a później był własnością Bartłomieja Gertnera, męża siostry Mikołaja. Patrz też: Gdzie urodził się Mikołaj Kopernik.
 
W okresie średniowiecza kamienica posiadała fasadę pokrytą glazurowanymi cegłami (stąd pierwotna nazwa), podobnie jak do dziś zachowana fasada kamienicy przy ul. Żeglarskiej 5.
 
W 1643 r. kamienica otrzymała manierystyczną elewację ze szczytem z pięknym ornamentem typu niderlandzkiego, który wieńczyła figura lwa (odtąd nowa nazwa). Kamienica ta, jakich wiele było wtedy w Toruniu, reprezentowała styl manieryzmu niderlandzkiego, który był charakterystyczny i powszechny dla nowożytnego Torunia (i także pozostałych wielkich miast pruskich: Gdańska i Elbląga), przeżywającego właśnie okres swojej świetności jako Respublica Thorunensia (zobacz też: Architektura Torunia).
Umieszczone pośrodku wejście zyskało dekoracyjny portal kamienny. Zamykał go łuk odcinkowy spięty kluczem, posadowiony na impostach. Opaski portalu oraz płaszczyzny przyłuczy były pokryte dekoracją płaskorzeźbioną. Całość portalu wieńczył gzyms z fryzem. 
 

Po 1670 r. właścicielem kamienicy został bogaty handlarz suknem, wrocławianin z pochodzenia, Johann Georg Zöbner (od 1681 r. ławnik przedmiejski, od 1684 r. ławnik staromiejski, a od 1696 rajca), do którego należała także sąsiednia kamienica Pod Gwiazdą.
Z tzw. Taksy Specjalnej z 1841 r. wynika, że kamienica przeszła kolejną, typową dla XIX w., przemianę, która polegała m.in. na zmianie dotychczasowego charakteru jednorodzinnego domu patrycjuszowskiego na kamienicę z usługowym parterem (przekształcono dotychczasową historyczną wysoką sień) oraz na przystosowaniu zaplecza do niewielkiej działalności produkcyjnej. W przypadku tej kamienicy aktualny właściciel, Friedrich Körner urządził piekarnię w oficynie i sprzedaż w dawnej, podzielonej teraz wysokiej sieni.
W 1846 r. nieruchomość, na którą łącznie składała się też zabudowa przy ul. Szczytnej 9, nabył kupiec żydowskiego pochodzenia Moses Kalischer (brat znanego Hirscha Zwi Kalischera, prekursona syjonizmu) i jego żona Mine z domu Neufeld z Torunia. Następnie wprowadzone zostały kolejne zmiany wewnątrz prowadzące do powiększenia powierzchni handlowej kosztem zlikwidowanej całkowicie wysokiej sieni i jej hisotrycznego wyposażenia.
W 1880 r. kamienicę Pod Lwem kupił żydowski kupiec Moritz Simon Leiser, co było zapowiedzią późniejszej barbarzyńskiej destrukcji. Najpierw w 1884 r. usunął manierystyczny portal, elementy manierystycznego wystroju fasady i wprowadził nowy detal zdobniczy, pozostawiając bez zmian jedynie historyczną formę szczytu. W 1896 r. natomiast doprowadził niestety do całkowitego zniszczenia tej cennej patrycjuszowskiej kamienicy średniowiecznej przebudowując ją (a właściwie budując na jej miejscu nową) na obecną (dom towarowy). Usunięto m.in. polichromowane stropy belkowe, malowidła ścienne, okładziny ścian z płytek z Delft i in.
Sąsiednia kamienica gotycka z fasadą z 1876 r. została przebudowana na obecną i włączona w obręb domu towarowego w latach 1914-1915, spalonego w 1984 roku, odbudowanego w roku 2000; charakter historyczny nowych kamienic utrzymano tylko na elewacjach w postaci nawiązania do stylu gotyku.

Dawna Kamienica Pod Lwem zachowała się na starych fotografiach i sztychach.

 

W 1906 roku w dawnej wysokiej sieni kamienicy odkryto gotyckie malowidła rycerzy idących na krucjatę oraz popiersie mężczyzny i kobiety z herbem zapewne właściciela kamienicy; te cenne dekoracje zostały udokumentowane przez XIX-wiecznych badaczy z towarzystwa naukowego Coppernicus Verein für Wissenschaft und Kunst krótko przed ich zniszczeniem.
Z kolei w 1981 roku w zachowanym fragmencie muru po oficynie bocznej odsłonięto fragment malowidła króla (obecnie znajduje się w muzeum w Ratuszu Staromiejskim na wystawie Galeria Sztuki Gotyckiej). Świadczą one o nieprzeciętnej klasie kamienicy, która gdyby się zachowała byłaby jedną z wartościowszych i piękniejszych przykładów architektury gotyku i manieryzmu (o fenomenie toruńskich malowideł tutaj).
Pod koniec XVI w. wprowadzono nową dekorację stropów, oczym przekonują zachowane wsuwki z tondami portretowymi. Ornamentyka była już typowo renesansowa, inspirowana sztuką starożytną i włoskiego odrodzenia. W tondach ukazano popiersia zacnych mężów, których głowy zdobiły wieńce z liści laurowych - jeden ubrany był w szatę stylizowaną na antyczną, upiętą na lewym ramieniu, drugi w sajan – charakterystyczny dla epoki kaftan. Typ dekoracji stropowej z popiersiami w tondach popularny był przez cały wiek XVI. W Toruniu podobne przykłady można zobaczyć w kamienicy przy Rynku Staromiejskim 9,  Rynku Staromiejskim 17, Rynku Staromiejskim 19, ul. Żeglarskiej 25, a specyficzny rodzaj w kamienicy przy Rynku Staromiejskim 11.

 

Niestety i ta kamienica uległa modzie przebudowywania na przełomie XIX i XX w. bez poszanowania wartości zabytkowych.