Sala Wagi: Monety i Mennice Toruńskie 1233-1765

Sala Wagi znajduje się w północno-zachodnim narożniku Ratusza Staromiejskiego - w północnym krańcu skrzydła zachodniego. Pomieszczenie dawnej wagi dostępne było do XIX w. bezpośrednio z rynku, od strony północnej. Do dziś zachowały się tu w sklepieniu 2 żelazne średniowieczne pierścienie do zawieszania wagi oraz wmurowana w ścianę północą skarbonka; wrzucano tu opłaty za ważenie towarów.
 
     
 
Tematem eksponowanej tu wystawy jest historyczna mennica toruńska.
Mennice w Toruniu działały w latach 1233-1765 z jedną przerwą; początkowo była to mennica krzyżacka, której monety kursowały w całym terytorium państwa krzyżackiego; na mocy przywileju króla Kazimierza Jagiellończyka z 1457 roku (zobacz: Przywileje kazimierzowskie dla Torunia) mennica przeszła we władanie miasta i przynosiła mu poza splendorem i prestiżem, połowę dochodów; w 1528 roku utworzono w Toruniu mennicę królewską dla Prus Królewskich, bijącą doskonałe artystycznie monety z wizerunkami królów polskich, zamknięto ją już w 1535 roku, a po przerwie, od 1630 roku działała znowu jako mennica miejska.
Wystawa eksponowana jest w pomieszczeniu dawnej wagi, zbudowanej po 1279 r. Mimo iż mennica krzyżacka, a później stanowa, królewska i mennice miejskie działały w innych budynkach, tak ważny fakt w historii miasta postanowiono zaprezentować w pomieszczeniu ratuszowym.
 
Datę początkową czasowych ram wystawy wyznaczają: dokument lokacyjny dla Torunia (zobacz: Prawo chełmińskie) i pierwsza wzmianka o denarach pochodzących z tutejszego warsztatu (15 II 1238 r.) oraz najstarsze denary krzyżackie, kończą natomiast ratuszową ekspozycję ostatnie emisje pieniądza miejskiego i postanowienie króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764-1795) z 16 lutego 1766 r. o wprowadzeniu nowej stopy menniczej w kraju i zakazie bicia monet w Toruniu i innych miastach.
Niewielka powierzchnia sali i jej architektura narzuciły niejako sposób realizacji ekspozycji. Numizmaty wystawiono w jednej dużej gablocie umieszczonej pośrodku sali, zaś źródła rękopiśmienne (w kserokopiach) i materiał ilustracyjny w niszach ściennych. Dla czytelności w trakcie zwiedzania wystawy, zharmonizowano kolorystycznie poszczególne segmenty gabloty z planszami umieszczonymi w niszach.
 
Numizmaty wraz z pozostałymi materiałami są ilustracją poszczególnych okresów mennictwa – i tego, co się wokół niego działo – w Toruniu: krzyżackiego (1238-1454), Stanów Prus Królewskich (1455-1457), mennicy miejskiej (1457-1526), mennicy królewskiej (1528-1535) i ponownie miejskiej w latach 1630-1765.
Ogółem wystawiono 121 monet (w tym 3 tys. brakteatów krzyżackich jako aranżację skarbu) oraz 19 kopii, prezentujących podstawowe nominały, jakie wybito w tutejszych warsztatach. Towarzyszą im faksymile przywileju menniczego króla Kazimierza Jagiellończyka (1447-1492) dla Torunia z 1457 r. oraz tłoki mennicze ortów, talara, dukatów i dwudukatów króla Jana Kazimierza (1649-1668) oraz dukata z 1702 r.
Na umieszczonych w niszach planszach, którym towarzyszy krótki komentarz, przedstawiono mapy z zasięgiem obiegu monet toruńskich oraz niewielką, ale charakterystyczną dla poszczególnych okresów część materiałów rękopiśmiennych z zasobów Archiwum Państwowego w Toruniu.
 
W wybranym zestawie dla okresu krzyżackiego znalazły się m.in.: odnowiony przywilej chełmiński z 1251 r., fragment najstarszej księgi czynszów i dokument donacyjny (oba odnoszące się do mincerza Menico – 1317, 1320 r.), zapiska o położeniu mennicy z 1415 r. oraz listy wielkich mistrzów zakonu skierowane do Rady Starego Miasta Torunia, np. w sprawie wypłaty dla mincmistrza Mikołaja Geilsdorfa (1436 r.) czy też zapewnienia bezpieczeństwa znienawidzonemu przez mieszczan ostatniemu mincmistrzowi zakonu krzyżackiego w Toruniu, Janowi von Lichtenstein (1453 r.).
 
Aż do 1410 r. mennica w Toruniu była centralnym warsztatem dla państwa zakonnego. Przez ponad sto lat wybijano w niej małe jednostronne denary (fenigi), a od ok. 1365 r. dwustronne kwartniki i półskojce. Kolejna, przeprowadzona ok. 1380 r. reforma monetarna wprowadziła do obiegu szelągi, które prócz fenigów były odtąd podstawowym pieniądzem zakonu.
Okres polski obrazują m.in. poświadczenia: G. Hitfelda i J. Luckego z 1454 r. o przyjęciu pozakonnych sreber do przetopu na monety, wypłaty, której dla pisarza miejskiego dokonali panowie menniczy A. Weigl i T. Allen (1462 r.), sprzedaży przez mincerza Henninga w latach 1491-1493 swoich budynków położonych przy mennicy, fragmenty rachunków prowadzonych przez mennicę w latach 1462-1519 czy też urywek rękopisu jednej z wcześniejszych rozpraw Mikołaja Kopernika „Tractatus de monetis” z 1519 r.
Tutaj początkowo wachlarz nominałów jest skromny. Mennica stanowa wybijała szelągi, miejska natomiast szelągi do 1492 r. i fenigi do 1526 r. Dopiero zrównanie monety pruskiej z koronną i przejęcie mennicy przez króla Zygmunta I (1506-1548) wprowadziło do obiegu prócz szelągów i denarów nowe nominały: grosze, trojaki, szóstaki, talary i dukaty.
Czasy ponownego – po prawie stuletniej przerwie – funkcjonowania mennicy miejskiej wzbogacono listem dzierżawcy mennic koronnych J. Jacobsena do rady miejskiej w Toruniu o udzielenie pomocy H. Lieben alias Lippen przy skupie srebra (1628 r.), którego to inicjały widzimy później na talarach i dukatach z 1630 r. - ich bicie dokumentuje natomiast odpowiedni fragment „Wspomnień” (Gedenkbuch) burmistrza H. Strobanda (1599-1657), opisujący uroczyste obchody pierwszej rocznicy odparcia ataku Szwedów na Toruń, 16 lutego 1629 r. Całość zamyka korespondencja Samuela Luthera Gereta (1730-1797), rezydenta miasta na dworze królewskim, informująca o decyzji założenia w Warszawie centralnej mennicy (1765 r.), oraz list króla Stanisława Augusta z 16 lutego 1766 r., powiadamiający toruńską Radę Miasta o wprowadzeniu nowej stopy menniczej i zakazie bicia monet w mieście.
 
Ostatni okres funkcjonowania mennicy miejskiej w zbliżonym zarysie jest zobrazowaniem stanu mennictwa w Rzeczpospolitej. W 1627 r. wobec nasycenia rynku drobną monetą wydane zostaje rozporządzenie o zaprzestaniu jej wychodzenia. Przez 23 lata Toruń wybijał tylko talary i dukaty. Uchwalona w 1650 r. ordynacja mennicza kończy przerwę w produkcji drobnego pieniądza. Toruński warsztat opuszczają – obok monety grubej – szelągi, dwugrosze i orty. Za króla Michała Korybuta Wiśniowieckiego (1669-1673) wybijano w niewielkich nakładach jedynie szelągi i dwudukatówki, a pod koniec jego rządów działalność mennicy uległa zawieszeniu na trzydzieści lat. Jedynie w 1702 r. miasto wprowadziło do obiegu w niewielkiej emisji jednodukatówkę. Próby uzdrowienia rynku pieniężnego przez Augusta III (1733-1763) nie zdążyły się rozwinąć ani zaowocować. W Prusach Królewskich – szczególnie w wielkich miastach – zaczęło brakować pełnowartościowego pieniądza. W 1760 r. rada miejska podjęła decyzje o wybijaniu początkowo miedzianych i srebrnych szelągów, a następnie 3- i 6-groszówek. Początek rządów ostatniego z królów Polski przyniósł kontynuację wybijanych dotychczas nominałów. Wprowadzane przez monarchę reformy naprawy państwa uniwersałem z 10 lutego 1766 r. są próbą założenia nowego systemu monetarnego, ustanawiają jedną, centralną mennicę w Warszawie, zakazując jednocześnie dalszego bicia monety miejskiej.
 
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy

   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj