Poliptyk Toruński

XIV-wieczny Poliptyk Toruński stanowi jeden z najcenniejszych i najbardziej znanych zabytków średniowiecznych zachowanych na terenie państwa krzyżackiego w Prusach. Z uwagi na artystyczną rangę jego najstarszych części składowych jest jednym z nielicznych rozpoznawalnych w kontekście sztuki ogólnoeuropejskiej dzieł z tego regionu.

 
Poliptyk Toruński to unikatowe i cenne dzieło średniowiecznej sztuki artystycznej, stanowiące znakomity przykład gotyckiego malarstwa tablicowego o europejskim poziomie artystycznym. Jest to wysokiej klasy dzieło o precyzyjnym rysunku, finezyjnym opracowaniu, swobodnym modelunku i szczegółowym wykończeniu.
Ten cenny zespół malarskich tablic gotyckich został skomponowany w spójną całość w ramach poliptyku dopiero na pocz. XX w. 

 

Ołtarz był umieszczony w prezbiterium kościoła Mariackiego i przeznaczony tylko dla mnichów franciszkańskich, od wiernych oddzielała go (i prezbiterium w ogóle) ścianka lektorium.

Poliptyk składa się z tablic i kwater, które powstawały od około poł. XIV w. do ok. 1400 r. Najstarsze z nich to te, przedstawiające epizody z Dzieciństwa Chrystusa. Zostały wykonane w Toruniu najpewniej przez trzech malarzy pochodzących ze środowiska artystycznego Pragi. Kolejne obrazy, ukazujące sceny pasyjne, franciszkańskie i mariologiczne, powstały również w warsztatach toruńskich, w latach ok. 1380–1390. Reprezentują one różny poziom artystyczny i różny sposób recepcji wzorów płynących ze sztuki czeskiej drugiej płowy XIV w. Wg najnowszych ustaleń historyków sztuki wszystkie te elementy oryginalnie nie tworzyły jednolitej całości i zostały połączone w integralną całość jako Poliptyk Toruński, czyli tablicowe retabulum ołtarzowe, w latach 1907-1912, kiedy to konserwacji i naukowej interpretacji poddał je jeden z najwybitniejszych ówcześnie badaczy i konserwatorów na terenie dawnych Prus – Bernhard Schmid.
 
Do naszych czasów nie dotrwała natomiast część centralna Poliptyku - rzeźbiona grupa Koronacji Marii wraz z bocznymi pięcioma złoconymi i srebrzonymi figurami świętych (z niej zachowała się jedynie figura Chrystusa Tronującego) ze zwieńczeniem całości w postaci figur ustawionych pod strzelistymi ażurowymi baldachimami.
 
Półmetrowa figura Chrystusa Tronującego, ok. 1390 r. - jedyna zachowana z całej grupy Koronacji Marii, stanowiącej centrum niezachowanej szafy ołtarzowej Poliptyku Toruńskiego

Monumentalne dzieło składa się z 12 kwater rozmieszczonych obustronnie na 6 tablicach, z których każda z nich mieści po 2 przedstawienia. Głównym wątkiem tematycznym jest 30 scen biblijnych przedstawiających Pasję Chrystusa i Apoteozę Marii, część malowideł ukazuje sceny z legendy świętych franciszkańskich (np. Stygmatyzację św. Franciszka, Modlitwę św. Klary).
 
Jedna z kwater Poliptyku Toruńskiego z przedstawieniem Trójcy Św. jako Quinitas - najwybitniejsza pod względem artystycznym część ołtarza i jednocześnie najbardziej skomplikowana koncepcja teologiczna, mistrzowsko obrazująca prawdy o Stworzeniu, Wcieleniu, Odkupieniu, Zmartwychwstaniu, Sądzie i Eucharystii.

Dzieło powstało w warsztatach toruńskich, przy udziale przynajmniej trzech różnych artystów, z których najwybitniejszym był nieznany autor dwóch dużych pojedynczych kwater awersu (Quinitas oraz Dysputa Jezusa w świątyni) oraz dwóch dwustrefowych tablic z cyklem Dzieciństwa Jezusa (Zwiastowanie, Obrzezanie, Pokłon Trzech Króli, Ofiarowanie w świątyni). Mistrz ten tworzył pod wpływem najlepszych wzorców malarstwa czeskiego, zwłaszcza twórczości Mistrza z Wyższego Brodu.
Całość dzieła badacze wiążą ze stylem praskim wraz z jego włoskimi tradycjami (lekkie kompozycje architektoniczne, pod którymi umieszczono postaci, ciemne karnacje, puncowanie).
 
Jedna z kwater Poliptyku Toruńskiego z przedstawieniem Dysputy Jezusa w świątyni

Poliptyk Toruński został usunięty ze swojego miejsca w prezbiterium kościoła i rozebrany w pierwszych latach po przejęciu kościoła przez bernardynów po 1724 r., którzy zastąpili go nowym ołtarzem do dziś istniejącym (>>>). Skrzydła tryptyku składowano w kaplicy Grobu Pańskiego w płn. nawie kościoła, gdzie ulegały destrukcji, ostatecznie w latach 1907-1912 zostały poddane konserwacji i umieszczone na specjalnych rusztowaniach na emporze północnej kościoła. W 1934 r. zostały przewiezione do Warszawy w celu renowacji (chociaż niektóre publikacje nieprawdziwie podają, że zostały wypożyczone na wystawę polskiej sztuki gotyckiej w Warszawie), następnie wywiezione przez Niemców w czasie II wojny światowej do Krakowa, do Torunia już nie powróciły; w 1953 r. znalazły się ponownie w Muzeum Narodowym w Warszawie, a w 1989 r. przeniesione do Muzeum Diecezjalnego w Pelplinie.
 
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   

Kontakt

tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
formularz kontaktowy
 
 
 
 
 
 
 
 
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Rabiańska 3 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do ich autorów lub właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
Polityka cookies
 
Jeżeli chcesz opublikować swój artykuł lub napisać do Toruńskiego Portalu Turystycznego ponieważ gdzieś do tekstu wkradł się błąd, chcesz nawiązać współpracę lub po prostu przekazać swoją opinię, możesz to zrobić używając adresu mailowego biuro@toruntour.pl. Żadna wiadomość nie pozostanie bez odpowiedzi!
 
Zostań naszym patronem. Poznaj szczegóły i możliwości tutaj