Stary Toruń

 
Lokalizacja
powiat toruński, gmina Zławieś Wielka
9 km na zach. od Rynku Staromiejskiego
 
Stary Toruń to dziś niewielka wioska położona między GórskiemPortem Drzewnym.
Stary Toruń jest miejscem, w którym w 1231 r. osiedlili się Krzyżacy po sprowadzeniu ich przez księcia mazowieckiego Konrada na Ziemię Chełmińską, zakładając tutaj - przy przeprawie przez Wisłę - gród warowny pod nazwą Thorun (Toruń). Owa wiślana przeprawa (w miejscu gdzie Wisła była płytka i miała szerokość ok. 1,5 km) funkcjonowała już od VII/VIII w., a od południa (od Kujaw) prowadziła do niej droga wzdłuż uchodzącej do Wisły Strugi Zielonej (zwanej też Wierdzelewą). Przeprawa ta była obwarowana ostrokołami i zasiekami, a na południowym (kujawskim) brzegu Wisły leżała przy niej miejscowość Wierdzelew (dziś nieistniejąca). Tędy biegł ważny szlak z południa do Ziemi Chełmińskiej i Prus, tędy też przeprawili się pierwsi Krzyżaycy.
Wg zapisu XIV-wiecznej kroniki Piotra z Duisburga, ta pierwsza krzyżacka warownia powstała na (lub raczej wokół) potężnym dębie (>>>).
Przy wiślanej przeprawie na północnym brzegu Wisły, gdzieś w obecnym Starym Toruniu założyli Krzyżacy tylko obóz warowny (i siedzibę swego konwentu), nie planując jego przekształcenia w miasto. Teren ten ulegał niewątpliwie częstym zalewom Wisły, toteż było to zapewne pustkowie, na którym - zdaniem archeologów - brak jakichkolwiek śladów wcześniejszego osadnictwa. Wprawdzie w 1222 r. wymieniony został gród Turn (który w tymże roku Konrad mazowiecki nadał biskupowi pruskiemu Chrystianowi i pozostałości którego mogły byc wykorzystane przez Krzyżaków), to jednak nie jest znana jego precyzyjna lokalizacja.
Dwa lata później, tj. w 1233 r. Krzyżacy lokowali miasto Thorun (Toruń). Wg oficjalnej nauki miało to miejsce tu, w Starym Toruniu, a dopiero w 1236 r. Krzyżacy mieli translokować Toruń na obecne miejsce. Jednak na lokowanie miasta w obecnym Starym Toruniu nie ma żadnych dowodów - ani pisemnych, ani archeologicznych. Dlatego wielu badaczy (historyków, archeologów) jest zdania, że lokacja Torunia nastąpiła od razu w miejscu, gdzie miasto jest obecnie.
Natomiast w 1236 r. warowna siedziba krzyżackiego konwentu w Starym Toruniu została przeniesiona do Torunia, gdzie rozpoczęto budowę zamku krzyżackiego na niewielkim wzniesieniu nad Wisłą, w miejscu wcześniej istniejącego grodu.
Po tym czasie (lub po 1233 r.) utrwaliła się nazwa Stary Toruń na miejsce pierwotnego krzyżackiego grodu warownego.
 
W 2008 r. w Starym Toruniu ustawiono kamień z tablicą pamiątkową, sugerując bezpodstawnie lokowanie Torunia w 1233 r. w tym miejscu.
Treść tablicy jest nieprecyzyjna, bowiem nie ma żadnych dowodów lokowania miasta Torunia w tym miejscu, tym bardziej, że wielu badaczy (archeologów i historyków) jest zdania, że miasto Toruń założono od razu w obecnym miejscu, bez translokowania go 3 lata później (w 1236 r.) na obecne miejsce, a w Starym Toruniu powstał jedynie warowny obóz krzyżacki i siedziba konwentu, przeniesiona w 1236 r. do Torunia lokacyjnego, gdzie rozpoczęto budowę zamku krzyżackiego.
 
 
W Starym Toruniu rozwinęłą się później osada wiejska. W 1346 r. tutejszy kościół św. Jana Chrzciciela został uposażony przez wielkiego mistrza krzyżackiego Henryka Dusemera okolicznymi wioskami (Górskiem, Przysiekiem, Smolnem).
W 1454 r. król Kazimierz Jagiellończyk nadał wieś Tilemanowi von Wege z Torunia. W trzy lata później folwark należał do Gabriela Bażyńskiego, jednego z przywódców Związku Pruskiego. W końcu XV w. doszło do sporu pomiędzy Radą miejską Torunia a rodziną von Wege o folwark w Starym Toruniu, który został załagodzony przez króla Aleksandra Jagiellończyka w 1505 r.
W 1514 r. król Zygmunt I Stary przekazał folwark w Starym Toruniu miastu Toruniowi na wieczność oraz nakazał toruńskiej Radzie  przywrócenie opieki duchowej i odbudowę kościoła w Starym Toruniu. Odtąd wchodził Stary Toruń w skład terytorium toruńskiego. Jednak już w 1528 r. parafię starotoruńską zlikwidowano, a  srebra kościelne przeniesiono do kościoła Świętojańskiego w Toruniu.
Stary Toruń był pierwszą miejscowością, do której w 1574 r. władze Torunia sprowadziły osadników menonickich z Holandii (olendrów). Rozpoczęli oni w 1586 r. budowę nowych wałów przeciwpowodziowych wzdłuż Wisły i rowów melioracyjnych na terenie niziny nadwiślańskiej. Najprawdopodobniej w pewnym miejscu usypanego wału znajdował się starotoruński kościół, którego jak dotąd archeolodzy nie odnaleźli.
Latem 1937 r. w okolicach Starego Torunia reżyserzy Jan Zarzycki i Aleksander Ford nakręcili film obyczajowy „Ludzie Wisły”.  Jedną z ról zagrał Kazimierz Opaliński, a słowa piosenek napisał Władysław Broniewski.
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.