Katedra Świętojańska

Toruńska katedra Świętych Janów to skarbnica wielu znakomitych, często bezcennych dzieł sztuki, zwłaszcza gotyckich i barokowych. To też jedna z najbardziej monumentalnych gotyckich świątyń w Polsce i jeden z najwybitniejszych przykładów architektury halowej w Europie środkowej. Miejsce chrztu św. Mikołaja Kopernika, miejsce najstarszych pomników ku jego czci. Budowla goszcząca w swoich murach niemal wszystkich królów Polski oraz będąca miejscem pochówku serca jednego z nich - Jana Olbrachta. Tutaj też od 1500 r. wisi największy średniowieczny dzwon w Polsce - słynny Tuba Dei.

 

Kościół Świętojański (św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty) to najstarsza i najważniejsza świątynia Torunia i diecezji toruńskiej. Jest jednym z największych gotyckich kościołów w Polsce, reprezentuje typ tzw. wysokiej hali. Poprzez swoje monumentalne założenie należy do największych i najcenniejszych zabytków klasy światowej, odzwierciedla ambicje średniowiecznego, zamożnego patrycjatu toruńskiego i wysoką ekonomiczną rangę Torunia w hanzeatyckiej Europie.
Jest jednym z najstarszych kościołów dawnego państwa krzyżackiego. Stanowi pomnik świetności Torunia i skarbnicę dzieł sztuki
Budowa kościoła trwała ponad 200 lat. Rozpoczęto ją po 1236 roku, ale do obecnej formy trójnawowej wysokiej hali z bocznymi kaplicami i kruchtami doprowadzono w drugiej połowie XV wieku. Wewnątrz na wysokości ponad 27 m sklepienia krzyżowe i gwiaździste.
 
 
Kościół Świętojański (Bazylika Katedralna) w Toruniu od początku istnienia miasta był kościołem parafialnym Starego Miasta Torunia, pozostającym pod patronatem Krzyżaków (tzn., że Krzyżacy mieli prawo mianowania proboszcza dla tej miejskiej parafii), od 1457 r. (przywilej króla Kazimierza Jagiellończyka) pod patronatem królewskim, od 1505 r. (przywilej króla Aleksandra Jagiellończyka) naprzemiennie prawo patronatu miał król i toruńska Rada miejska. Tutaj odbywały się ważniejsze uroczystości miejskie, odczytywano postanowienia Rady i do 1518 r. dokonywano kiery (wyboru członków Rady). Tutaj odbywały się uroczyste nabożeństwa z udziałem królów polskich licznie przebywających w Toruniu.
 
Budowę kościoła rozpoczęto po 1236 r. w centrum ówczesnego Torunia. Jednak ze względu na niezwykle dynamiczny rozwój ludnościowy miasta (więcej o tym tutaj) zdecydowano po 1251 r. o powiększeniu jego obszaru na północ, powodując wytyczenie nowego placu centralnego (Rynku Staromiejskiego) i pozostawiając tym samym główny kościół miejski w oddaleniu od rynku.
 
Imponująca bryła kościoła Świętojańskiego, wspaniałe wyposażenie i wysokiej klasy rzeźba sepulkralna jednoznacznie manifestowały wyjątkową pozycję bogatego toruńskiego mieszczaństwa okresu średniowiecza. Do czasu reformacji kościół Świętojański był najważniejszym kościołem Torunia, cieszył się uznaniem najwybitniejszych rodów patrycjuszowskich.  
Od XVI w., kiedy Toruń stał się miastem protestanckim kościół od 1530 r. był wspólnie i naprzemiennie użytkowany przez protestantów (luteran) i katolików, od 1596 r. ponownie wyłącznie przez katolików (odtąd kościół prowadzili sprowadzeni do Torunia jezuici, których działalność tutaj miała na celu prowadzenie kontrreformacji w protestanckim Toruniu). Od czasu reformacji najważniejszym kościołem protestanckiego Torunia był kościół Mariacki, który ze względu na swoją rangę skupiał teraz najbogatszy patrycjat miejski oraz był pod opieką Rady. Kościół Świętojański natomiast w związku z mniejszą zamożnością wyznawców katolicyzmu w Toruniu, którzy wówczas byli też w mniejszości, korzystał więcej ze wsparcia przedstawicieli bogatej katolickiej szlachty okolicznej, fundującej tu nowe beneficja, płyty nagrobne, epitafia itp.
 
Bazylika Katedralna św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty w Toruniu jest jednym z najwybitniejszych gotyckich kościołów halowych Europy Środkowej, nawet pomimo tego, że nie zrealizowano ostatecznej, jeszcze bardziej monumentalnej postaci budowli. Jest wyrazem ambicji średniowiecznego patrycjatu toruńskiego, o czym świadczy jej monumentalizm, forma tzw. wysokiej hali, z dominującym akcentem w postaci potężnej masywnej wieży.
Wyjątkowa ranga artystyczna katedry toruńskiej przejawia się także w jej ocalałym wyposażeniu, z którego na największą uwagę zasługują wyjątkowe i cenne dzieła malarskiej i rzeźbiarskiej sztuki gotyckiej (patrz niżej).
 
Kościół Świętojański powstawał w czterech etapach począwszy od około połowy XIII w. (dokładna data rozpoczęcia budowy nie jest znana, ale przyjmuje się lata po 1236 r.). Jednocześnie obok katedry w Chełmży jest to najstarszy kościół murowany Ziemi Chełmińskiej i dawnego państwa krzyżackiego. Pierwszą formą kościoła była budowla ceglana o długości ok. 1/3 obecnego kościoła.
Jego rozbudowę zapoczątkowano już na przełomie XIII i XIV w., co związane było m.in. z intensywnym rozwojem ludnościowym i ekonomicznym Torunia; powstała hala typu westfalskiego z odrębnym prezbiterium, które dziś jest najstarszą nie przebudowaną później częścią kościoła; z tego okresu (ok. 1330 r.) pochodzą najstarsze zachowane elementy, np. prezbiterium i jego wyposażenie (rzeźbione zworniki, malowidła ścienne i sklepienne o wysokiej klasie artystycznej).
W 3. ćwierci XIV w. toruńska Rada mająca świadomość wysokiej rangi i wysokiego znaczenia ekonomicznego Torunia w hanzeatyckim świecie, zdecydowała o kolejnej rozbudowie kościoła odpowiadającego pozycji miasta: korpus nawowy rozbudowano do formy pseudobazyliki z wieżą od zachodu i zakrystią od północy dawnego prezbiterium. Po zawaleniu się wieży w 1406 r. pobudowano nową w latach 1407-1433 pod kierownictwem mistrza Hansa Gotlanda.
Ostatni, czwarty etap rozbudowy kościoła do formy, która zachowała się do dziś, podjęto po II pokoju toruńskim (1466 r.) w nowym politycznym i gospodarczym położeniu Torunia, miasta obdarzonego teraz licznymi przywilejami królewskimi decydującymi o dużej autonomii prawno-ustrojowej i przyłączonego w ramach Prus Królewskich do Królestwa Polskiego (patrz tutaj). Po zwycięstwie nad zakonem krzyżackim dumna i samorządna Rada zdecydowała o przekształceniu kościoła w „mieszczańską katedrę”, rozumianą jako monumentalną wysoką halę z okazałą, masywną wieżą, która ostatecznie miała być jeszcze wyższa. Prace budowlane zakończono w końcu XV w.
 
Toruńska katedra i jej wyposażenie jest zabytkiem wysokiej klasy, który – podobnie jak cały Toruń – szczęśliwie nie uległ zniszczeniom w czasie II wojny światowej, a jedyne poważniejsze zniszczenia miały miejsce na pocz. XIX w. w czasie wojen napoleońskich, kiedy kościół m.in. został pozbawiony sygnaturki niestety nie odbudowanej do dziś (>>>).
 
INFO
 
 
Lokalizacja
Stare Miasto, ul. Żeglarska / Kopernika
 
 
 
Msze św.:
- dni powszednie: 8.00, 18.00
- niedziele i święta: 7.30 (tylko w okresie od I niedzieli marca do I niedzieli listopada), 9.00, 11.00 (dla dzieci), 12.30 (suma w ostatnią niedzielę miesiąca sprawowana jest w języku łacińskim), 18.00 (dla młodzieży)
 
Zwiedzanie
Katedra Świętojańska do zwiedzania regularnie udostępniona jest od 1. kwietnia do 31. października codziennie w godz. 9.00-17.30, w niedziele i święta w godz. 14.30-17.30.
W pozostałych dniach wejść można jedynie do części podwieżowej, gdyż nawy oddzielone są zamkniętymi kratami.
 
Wejście kruchtą północną, tj. od strony Rynku Staromiejskiego.
Zwiedzanie płatne.
Do zwiedzania udostępniona jest też wieża, na której znajduje się m.in. słynny dzwon Tuba Dei oraz punkt widokowy. Na górę prowadzi około 200 stopni wąskich, krętych i stromych, ale dla niezapomnianych wrażeń warto tam się wdrapać.
 
Zwiedzanie z przewodnikiem:
Zajmuje ok. 1 godz. Zgłoszenia: BTP Przewodnicy Toruńscy, Toruński Serwis Turystyczny, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 60 08 24 929
Rezerwacje zwiedzania: biuro@przewodnicy.torun.pl.
 

Najcenniejsze zabytki wyposażenia wnętrza kościoła Świętojańskiego:

Wewnątrz znajduje się wiele doskonałych i cennych dzieł sztuki (patrz niżej) oraz wyjątkowych rangą obiektów, np. Tuba Dei - największy średniowieczny dzwon w Polsce, liczne pamiątki związane z Mikołajem Kopernikiem, Digitus Dei - średniowieczny zegar o jednej wskazówce. Na szczególną uwagę zasługują gotyckie malowidła ścienne, w tym te, należące do najstarszych na obszarze dawnego państwa krzyżackiego.
 
  • drukuj
  • poleć artykuł
Komentarze użytkowników (0)
Brak komentarzy. Bądź pierwszy - dodaj swój komentarz
Dodaj swój komentarz:


pozostało znaków:   napisałeś znaków:
   
Kontakt
 
tel. 56 621 02 32
biuro@toruntour.pl
   
Właścicielem i operatorem Toruńskiego Portalu Turystycznego funkcjonującego pod domeną toruntour.pl jest Toruński Serwis Turystyczny, Toruń, ul. Bankowa 14/16/16 (mapa), tel. 66 00 61 352, NIP: 8791221083.
Materiały zawarte w Toruńskim Portalu Turystycznym www.toruntour.pl należą do właściciela serwisu i są objęte prawami autorskimi. Wszelkie wykorzystywanie w całości lub we fragmentach zawartych informacji bez zgody Wydawcy Serwisu jest zabronione.
 
Osoby i instytucje chętne do współpracy prosimy o kontakt.